Artikel over foodfotografie voor Shutr.photo

Nieuw leven voor het stilleven


Zoeter dan zoete taarten, healthy ontbijtjes 
met havermout en ijsjes zo groot als je hoofd. Dagelijks worden we gebombardeerd met hongerig makende foodfotografie. Die drang om eten vast te leggen is niets nieuws. In de zeventiende eeuw stortten kunstenaars zich massaal op het schilderen van stillevens. Van foto’s door hun moderne kunstbroeders, ga je spontaan watertanden. Voor Shutr.photo interviewde ik drie pionierende fotografen die dit genre nieuw leven inblazen.

Je weet zo snel niet waar je moet kijken. Allerlei verleidelijke etenswaren trekken tegelijkertijd de aandacht. De aangebroken pastei nodigt uit om nog een hapje te nemen. De verse citroenen, druiven en bessen blinken alsof zij opgepoetst zijn. Op een stilleven raak je niet snel uitgekeken; je kunt wel uren blijven staren. Dat begreep men in de Gouden Eeuw ook al. Nederlandse kunstenaars stortten zich massaal op het schilderen van kostbaar servies, bloemen, fruit en ander voedsel. Het ging de rijke burger voor de wind en dat mocht gezien worden. Vooral de pronkstillevens waren een uitbundig vertoon van overvloed. Van brokkelige oude kaas tot afgeschaafde boterkullen; alles lijkt zo levensecht en is zo gedetailleerd uitgewerkt, dat je bijna een hapje uit het schilderij zou nemen.

Eeuwen later is onze interesse voor eten onverminderd. Zodra de jingle van Heel Holland Bakt klinkt, zitten we met miljoenen tegelijk aan de buis gekluisterd. Online barsten de social media netwerken bijna uit hun voegen van de smakelijke foodfoto’s. Het lijkt wel alsof we elkaar proberen te overtreffen. Over the top desserts met een veelheid aan sprinkles, bijzondere smaken en calorieën buitelen over elkaar heen. Food is zelfs een van de populairste onderwerpen op Instagram.


Artikel over foodfotografie voor Shutr.photo
Zdenek Sindelar. Uit de serie Inspired bij Old Masters

Niets is wat het lijkt

Die passie voor eten sijpelt door in het werk van conceptueel fotografen in binnen- en buitenland. Zij geven een twist aan het traditionele idee van het stilleven om ons te verleiden, te verbazen en verwondering te scheppen. Voor het vertellen van hun persoonlijke verhalen gaan zij het experiment niet uit de weg. Melk vliegt in grote klodders door de keuken en gedekte eettafels branden volledig af. De keurig gearrangeerde taferelen van vroeger zijn ver te zoeken.

Het werk van prijswinnende fotograaf Zdenek Sindelar uit Tsjechië lijkt wellicht nog het meest op een traditioneel stilleven. Het dramatische licht en het uitzonderlijke detail doen direct denken aan de schilderijen van de oude meesters. Niet voor niets een grote inspiratiebron. In alle uithoeken van de wereld kom je foodfotografen tegen die in deze donkere fotografiestijl werken. Sindelar: “In deze tijd van Facebook en Instagram zijn mensen op zoek naar meer verdieping. Een donkere belichting geeft een mysterieus sfeertje met meer ruimte voor interpretatie.”

De stillevens van Sindelar zijn nooit zomaar een vingeroefening met vorm, licht en kleur. Zoals hij zelf zegt: “Fotografie is een vorm van trucage. De kunstenaar toont geen realiteit, maar zijn eigen kijk op de wereld. Stillevens hebben altijd een dieperliggende betekenis. In dit genre heb ik totale vrijheid in datgene wat ik de kijker laat zien. Met andere vormen van fotografie is dit niet mogelijk.”

In gesprek met

Shutr.photo ging in gesprek met drie conceptueel fotografen die een eigen draai geven aan het traditionele stilleven. Met beweging, surrealistische taferelen en zelfs complete chaos vertellen zij een eigen verhaal. Wie zijn zij? Waar halen zij hun inspiratie vandaan? En hoe gaan zij te werk?

Dina Belenko

De Russische fotografe Dina Belenko is brand ambassador van de website 500px. En dat is niet voor niets. Duizenden volgers bewonderen haar conceptuele stillevens. Als een ware tovenares brengt Belenko doodnormale objecten tot leven. “Je kunt een heel verhaal vertellen met een paar levenloze objecten. Dat is echt fascinerend. Alles om ons heen bevat een verborgen verhaal. Het groeit als een soort mos op de oppervlakte. Je ziet bijvoorbeeld direct het verschil tussen een Japans theekopje en een exemplaar uit India. Ze zijn namelijk gemaakt met geheel andere verhalen en filosofieën in gedachten. Alledaagse dingen hebben subtielere verschillen, maar ze zijn zeker aanwezig.”

Artikel over foodfotografie voor Shutr.photo
Copyright Dina Belenko

Een eigenzinnige draai

Belenko is een groot fan van de Nederlandse schilderkunst, maar een traditioneel stilleven biedt te weinig uitdaging. Zij geeft graag een eigenzinnige draai aan de verhalen die haar foto’s uitdragen. “Neem bijvoorbeeld een kop koffie en koekjes. Daar kun je alle kanten mee op. Wil je bijvoorbeeld een foto maken van een astronoom? Dan kun je de sterren of een zonsverduistering in zijn koffie laten reflecteren. Of denk aan een portret van een kunstenaar die per ongeluk zijn kwasten in een koffiekopje zet. Met een stilleven kun je de essentie van een persoon vangen.”

Het werk van Belenko is niet bepaald stil te noemen. Knalroze donuts balanceren op een vinger en stoomwolken stijgen van de tafel op. “Veel mensen denken bij een stilleven aan een statisch en enigszins saai beeld van fruit en bloemen. Toch is er altijd ruimte voor dynamiek. Zwevende objecten zijn een ware trend in foodfotografie tegenwoordig. Opwaaiende bloem en vallende sprinkles suggereren de aanwezigheid van een persoon. Dat brengt foto’s meteen tot leven.” Belenko schikt er niet voor terug om haar keuken te transformeren tot een complete chaos. “Je moet wel bereid zijn om expres te morsen en achteraf alles weer op te ruimen.”

Creatieve doe-het-zelver

Voor de constructie van haar stillevens gaat Belenko niet over één nacht ijs. “Om tot een idee te komen begin ik altijd met een mindmap. Als het concept eenmaal op papier staat, ga ik op stap om props te verzamelen. Ik woon in een kleine stad, dus het best lastig om dingen te vinden.” Om die reden heeft Belenko zich tot een echte doe-het-zelver ontpopt. Veel objecten maakt zij van papier of klei. En drinkglazen die door de lucht lijken te vliegen? Die zitten stiekem vastgelijmd aan een breinaald. Wie niet over de middelen beschikt aan het “andere eind van de wereld” moet creatief zijn. En dat is Belenko zeker. Acht uur werken aan de styling van één shoot is voor haar niets geks.

Met alle objecten op hun plek, is het tijd om plezier te maken. Om de ideale splash te creëren gooit zij zelf koffie en melk in de kopjes. Twee speedlights, een in een softbox en een ander achter een grote diffuser, moeten de actie bevriezen. Belenko kan alleen maar dagdromen van een machine die zelf stralen vloeistof schiet en het hele proces wat vereenvoudigt. “Het is geen product dat ik zomaar oppik in een lokale winkel.” Tot die tijd heeft Belenko genoeg eigen creativiteit om uit te putten.

Het complete portfolio van Dina Belenko kun je hier bewonderen.

Wil je ook graag van die gave foto’s maken? Lees dan snel deze handige tutorial!


Artikel over foodfotografie voor Shutr.photoCopyright Davide Luciano. Uit de serie Meals Interrupted

Davide Luciano

Fotograferen in een zwerm bijen en een volledig gestylde tafel laten afbranden. Voor zijn project Meals Interrupted deinsde de New Yorkse fotograaf Davide Luciano nergens voor terug. Samen met zijn vrouw en foodstyliste Claudia Ficca maakte hij een fotoserie van maaltijden die plotseling zijn onderbroken door verschillende rampen. “Met alleen de resten van etenswaren wilden wij graag een verhaal vertellen.”

En dat zijn niet de meest gezellige verhalen. “Ons eerste concept was Al Dente; de moord op een gangster. We kwamen op het idee in de Italiaanse wijk van Brooklyn. In de jaren ’70 vond hier een misdaad plaats. Een gangster werd neergeschoten terwijl hij een bord pasta at.

Bij Luciano en zijn vrouw sprak dit bloederige drama meteen tot de verbeelding. “Hoe moet zoiets geweest zijn en hoe zag zo’n moment eruit? Daar waren wij wel nieuwsgierig naar.” De toon voor Meals Interrupted was gezet. “We deden brainstormsessies om nieuwe scenario’s te bedenken. Van elke scène maakten we schetsen en gingen dan aan de slag met het fotograferen.”

Styling tot de laatste kruimel

In Meals Interrupted is het chaos dat de klok slaat. Een bloederige arm houdt een half opgerookte sigaar vast. Leeggedronken blikjes frisdrank zijn over de tafel gesmeten tijdens een gevecht in een cafetaria. En een zware onweersbui maakte een abrupt einde aan een suikerzoet verjaardagsfeestje met taart en lolly’s. Voor dat laatste effect hoefde Luciano niets te doen. “De styling was net klaar en boven ons hing een donkere wolk. We waren compleet doorweekt.”

Je zou het bijna niet verwachten, maar over elke kruimel op tafel is nagedacht. Die ‘perfectly imperfect’ stijl is internationaal razend populair onder foodfotografen. Luciano en zijn vrouw werkten elke scène tot in het kleinste detail uit. “Welk eten kwam er precies op tafel en op welk moment zou het noodlot toeslaan. Als we het daar eenmaal over eens waren, schakelden wij propstyliste Maeve Sheridan in. Zij verzamelde alle props die aansloten bij onze visie.” De styling van het eten werd langzaamaan uitgebouwd door Ficca. “De troep ontstaat heel geleidelijk en is gebaseerd op de emotie die we willen oproepen. Onderbroken maaltijden roepen een gevoel van teleurstelling en verlatenheid op.”

Fikkie stoken

De styling van de tafels was niet zonder uitdaging. Zo bezocht het drietal voor Honeyed een imker en knipte de foto’s tussen honderden zoemende bijen. Rustig werken was een must om de insecten niet op stang te jagen. Maar de shoot rondom Charred was nog het meest bizar. Propstyliste Sheridan vertelt: “Ik moest van David alle props in brand steken. In eerste instantie was ik wel gechoqueerd, maar uiteindelijk werkte het heel bevrijdend.” Het verzoek past precies bij de persoonlijkheid van Luciano: “Ik probeer altijd wat zwarte humor toe te voegen aan mijn foto’s.”

Het complete portfolio van Davide Luciano kun je hier bewonderen.

Artikel over foodfotografie voor Shutr.photo
Copyright Davide Luciano. Uit de serie Meals Interrupted

Zdenek Sindelar

Zdenek Sindelar is een Tsjechisch fotograaf. Na omzwervingen over heel de wereld woont hij tegenwoordig in Nederland. Met zijn fotoserie Inspired by Old Masters steekt Sindelar zijn liefde voor het traditionele stilleven niet onder stoelen of banken. Hij is gefascineerd door de diepere gelaagdheid in deze schilderijen. “Het is geweldig om stillevens te bestuderen. Elk object heeft een symbolische betekenis. Citroenen staan bijvoorbeeld voor schoonheid en schelpen symboliseren sensualiteit. Zelfs bloemen hebben hun eigen betekenis. Sindelar is vooral gefascineerd door het eeuwenoude Vanitas thema; een herinnering aan de tijdelijkheid van ons leven. “Al die schedels, botten en donkere schaduwen. Hoe kan ik dat weerstaan? Mijn smaak neigt enigszins naar het morbide.”

Vooral de kunst van de Italiaanse schilder Caravaggio doet zijn hart sneller kloppen. “Ik kan urenlang naar zijn schilderijen kijken en nog steeds iets nieuws ontdekken. Er waren ook geweldige Nederlandse kunstenaars als Rubens en Vermeer, maar ze werden allemaal geïnspireerd door de Italiaanse stijl. Die schilders hadden allemaal een eigen kenmerkende stijl of signatuur, maar je ziet waar de inspiratie vandaan komt.

Spel van licht en schaduw
Sindelar is niet goed met een kwast, anders was hij zeker in hun voetsporen getreden. “Ik fotografeer zoals Caravaggio misschien gedaan had, als hij een camera ter beschikking had.” En niets lijkt minder waar. De stillevens van Sindelar bruisen van de helderde kleuren en het sterke licht-donker contrast werkt als een magneet. Zijn honger naar het weergeven van details is onstilbaar. Kenmerken waar zijn Italiaanse voorbeeld bekend om stond.

Om het natuurlijke licht van vroeger na te bootsen, gebruikt Sindelar één strobe flitser en een grote Octobank. “De oude meesters werkten vaak dicht bij een raam. Ze hadden soms zelfs speciale kamers met een dak- of muuropening om de juiste lichtinval te creëren. Tegenwoordig is dit effect veel eenvoudiger te behalen met kunstmatig licht.”

Artikel over foodfotografie voor Shutr.photo

Op het verkeerde been

Toch is Inspired by Old Masters zeker geen hommage aan de traditionele kunst te noemen. Degene die goed kijkt, weet dat het veel meer is dan dat. Dan ontdek je een paar golfballen in een mand met eieren of een basketbal tussen de meloenen. Op slinkse wijze verstopt Sindelar compleet onlogische objecten in zijn stillevens. “We leven in een tijd waarin de grenzen tussen openbare en private ruimtes vervagen. Met mijn fotografie toon ik ons laatste stukje privacy – de menselijke geest. Ik geef graag een kijkje in de onpraktische en vreemde drijfveren van onze persoonlijkheid.”

Sindelar vertelt graag verhalen, maar laat nooit het achterste van zijn tong zien. “Ik onthul slechts een klein stukje betekenis en laat de rest open voor de interpretatie van de toeschouwer. Er moet altijd iets onbeantwoord blijven. Ik hou ervan als ik mensen op een expositie hoor praten over de ware betekenis van een kunstwerk. Daar draait alles om. Kunst moet discussie ontlokken en onze verbeelding aanwakkeren.”

Het complete portfolio van Zdenek Sindelar kun je hier bewonderen.

Zeg het voort!

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmail


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *